EDUKACJA GLOBALNA

Edukacja globalna
Dziś, bardziej niż kiedykolwiek, problemy międzynarodowe dotyczą każdego z nas, a zależności pomiędzy ludźmi żyjącymi w  różnych krajach są coraz większe. Edukacja globalna uczy, jak dalece są ze sobą powiązane te problemy i życie codzienne poszczególnych ludzi, lokalnych społeczności i całych społeczeństw. Pokazuje zarazem jak indywidualne działania mogą wpływać na dobrobyt, pokój, sprawiedliwość i przestrzeganie praw człowieka na całym świecie. Edukacja globalna ma również na celu przyczynienie się do rozwoju społecznego i gospodarczego krajów mniej rozwiniętych gospodarczo (tzw. Południa) poprzez podkreślanie zależności pomiędzy ich rozwojem a postępowaniem krajów rozwiniętych (tzw. Północy).
Świadomi obywatele – mieszkańcy regionów i krajów – mogą i powinni być odpowiedzialnymi obywatelami świata.
Szkoły na całym świecie zajmują się edukacją globalną w ramach zajęć z edukacji obywatelskiej, historii, geografii, przedsiębiorczości, języków obcych. Polska szkoła musi zacząć podejmować takie problemy podczas zajęć z uczniami, by mogli oni stać się świadomymi i odpowiedzialnymi obywatelami świata, który dąży do wyrównania szans i możliwości. Polscy uczniowie mają, podobnie jak ich koledzy na całym świecie, ogromny wpływ na to, jak żyje się ludziom, a w szczególności dzieciom, na całym świecie.
Edukacja globalna obejmuje szereg problemów z zakresu:

Milenijne Cele Rozwoju to:
1 - Wyeliminować skrajne ubóstwo i głód
2 - Zapewnić powszechne nauczanie na poziomie podstawowym
3 - Promować równość płci i awans społeczny kobiet
4 - Ograniczyć umieralność dzieci
5 - Poprawić opiekę zdrowotną nad matkami
6 - Ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV/AIDS, malarii i innych chorób zakaźnych
7 - Zapewnić ochronę środowiska naturalnego
8 - Stworzyć globalne partnerskie porozumienie na rzecz rozwoju

Deklaracja ONZ zachęca do konkretnych działań na rzecz krajów rozwijających się. Nie oznacza to jednak, że działania lokalne pozostają bez wpływu na sprawy dotyczące odległych krajów. Edukacja globalna pomaga zrozumieć problemy formułowane w Milenijnych Celach Rozwoju oraz wnosi wymiar globalny do edukacji obywatelskiej.

II. ODPOWIEDZIALNOŚĆ
Jedną z podstawowych wartości leżących u podstaw edukacji globalnej jest odpowiedzialność. Poczucie odpowiedzialności może mieć wiele wymiarów: społeczny, polityczny, ekonomiczny, kulturowy i dotyczyć jednostek, społeczności lokalnych i całych państw. Uczniowie powinni wyrabiać w sobie poczucie odpowiedzialności za innych nie tylko w grupie, rodzinie, własnej miejscowości, ale zyskać szerokie spojrzenie na problemy współczesnego świata i na swoją rolę w ich rozwiązywaniu. Tu i teraz mają wpływ na to, jak żyje się ludziom w odległych krajach, lub na innych kontynentach.

FAIR TRADE czyli SPRAWIEDLIWY HANDEL
Dla większości osób w Polsce termin Sprawiedliwy Handel (Fair Trade) jest zupełnie obcy. Tymczasem już od kilkudziesięciu lat idea ta jest propagowana na całym świecie, a produkty oznaczone znakiem Fair Trade często kupowane. Miejmy nadzieję, że ruch Sprawiedliwego Handlu wkrótce i u nas stanie się popularny, a przyczynić się do tego mogą zajęcia przygotowane przez nauczycieli, którzy są  zainteresowani wprowadzaniem zagadnień edukacji globalnej do szkoły.

Sprawiedliwy Handel – co to takiego?
Idea Sprawiedliwego Handlu powstała w odpowiedzi na powiększającą się różnicę w rozwoju krajów tzw. Północy i Południa (na niekorzyść tych drugich), spowodowaną  niesprawiedliwymi zasadami obowiązującymi w międzynarodowej wymianie handlowej. Zjawisko to jest skutkiem procesu tworzenia gospodarki globalnej, w której znikają bariery handlowe.
Dochody producentów kawy, kakao czy bananów dotarły do poziomu, który nie pozwala nawet na pokrycie kosztów produkcji. Producenci z krajów Południa nie mogąc konkurować cenowo z wielkimi koncernami, które pojawiły się w ich sąsiedztwie, często decydowali się na sprzedaż ziemi lub na bardzo nisko płatną pracę. Wiele milionów ludzi znalazło się w skrajnej nędzy.

Celem ruchu Fair Trade jest pomoc krajom najuboższym poprzez wprowadzenie sprawiedliwych zasad wymiany handlowej, czyli wypracowanie reguł, które zapewnią producentom środki materialne niezbędne do godnego życia, a nie będą dążyć do osiągnięcia maksymalnego zysku przez międzynarodowe korporacje, będące odbiorcami produktów wytwarzanych w krajach słabiej rozwiniętych.

Model Sprawiedliwego Handlu opiera się na partnerstwie między producentami z Południa oraz odbiorcami z Północy (importerami, sklepami, konsumentami), którzy płacą sprawiedliwe ceny pokrywające rzeczywiste koszty produkcji, umożliwiając w ten sposób pokrycie podstawowych potrzeb producentów i dokonanie inwestycji. 

Na świecie istnieją już tysiące sklepów oferujących „sprawiedliwe” produkty. Coraz częściej kupić je można także w zwykłych supermarketach. Niedługo powinny pojawić się również w Polsce,  na razie „sprawiedliwe” zakupy możemy robić jedynie przez internet.
Do rozwoju idei sprawiedliwego handlu możemy przyłączyć się odpowiedzialnie i świadomie dokonuąc zakupów.

Kupować odpowiedzialnie
Jako konsumenci mamy prawo wyboru – zarówno wyboru produktu, jak i wyboru postaw przedsiębiorstw, które chcemy wspierać poprzez nasze zakupy. Dokonując go stajemy się odpowiedzialni za to, w jaki sposób działa współczesny rynek i na co przeznaczane są pieniądze.

Dokonywanie wyborów, które promują pewne postawy staje się naszym obowiązkiem, gdy chcemy manifestować przekonania dotyczące rynku, metod produkcji, polityki przedsiębiorstw. „Dobre zakupy” to świadome przekazywanie pieniędzy producentom, których chcemy wspierać, których postawy nam odpowiadają. „Dobre zakupy” to również świadome pozbawianie dochodów przedsiębiorstw, z których polityką nie możemy się zgodzić.
Wybór dokonywany w sklepie można traktować pozytywnie – jako wyraz poparcia dla konkretnego producenta, bądź negatywnie – jako bojkot postaw przedsiębiorstwa, które sprzeczne są z naszym światopoglądem.

Dobre Zakupy
Świadomi konsumenci powinni zdawać sobie sprawę z tego, jakie problemy może powodować polityka przedsiębiorstw i co się z nimi wiąże:

• Zanieczyszczenie środowiska,
• Produkcja energii atomowej, 
• Eksperymenty na zwierzętach, 
• Łamanie praw zwierząt, 
• Prowadzenie interesów w państwach, w których łamane są prawa człowieka, 
• Łamanie praw pracowniczych, 
• Nieodpowiedzialny marketing, 
• Zbrojenia, 
• Inżynieria genetyczna,

III. Prawa człowieka
Prawa człowieka przysługują każdemu z nas – niezależnie od wieku, płci, wyznania czy narodowości -  i mają związek z wieloma aspektami naszego życia. Z przypadkami łamania praw człowieka spotykamy się na co dzień, często nie zdając sobie nawet z tego sprawy. Nie należy się też łudzić, że problem ten zostanie szybko rozwiązany. Tym bardziej istotna staje się świadomość posiadania określonych praw i wiedza na temat istniejących mechanizmów ich ochrony.  

W czasach, gdy świat stał  się „globalną wioską”, coraz częściej spotykamy się z problemami wynikającymi ze zróżnicowania religijnego czy narodowościowego i związanych z tym przekonań, postaw i wartości. Dlatego właśnie problematyka praw człowieka powinna zajmować ważne miejsce w codziennej pracy z dziećmi i młodzieżą,  prowadząc do kształtowania umiejętności i postaw społecznych uczniów,  tolerancji oraz świadomego działania na rzecz swoich praw, jak i praw innych osób.

Prawa człowieka przysługują każdej istocie ludzkiej i są niezbywalne. Ich źródeł upatruje się w tzw. prawach naturalnych, przypisanych człowiekowi z racji jego człowieczeństwa. Zarówno ogólne prawa człowieka, jak i prawa przysługujące osobom, ze względu na ich przynależność do określonej  grupy, zostały zapisane w dokumentach krajowych i międzynarodowych. Najważniejszym dokumentem krajowym dotyczącym praw człowieka jest konstytucja. Spośród najważniejszych dokumentów międzynarodowych należy wymienić Powszechną Deklarację Praw Człowieka czy Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Najpowszechniej uznanym na świecie dokumentem dotyczącym praw człowieka jest Konwencja Praw Dziecka – ratyfikowana przez wszystkie kraje, z wyjątkiem Somalii i Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej...

IV. Biała bransoletka
Biała bransoletka (opaska) to rozpoznawany na całym świecie symbol walki z głodem i ubóstwem. Tysiące osób nosi ją na nadgarstku, by w ten sposób zamanifestować swoją solidarność z krajami Trzeciego Świata, których ten problem dotyczy w szczególności. 
Zainicjowana w ubiegłym roku w Polsce przez CEO akcja plecenia i noszenia białych bransoletek to element międzynarodowej kampanii, w której udział biorą setki organizacji, instytucji oraz osób prywatnych. Celem tej kampanii jest zwrócenie uwagi zarówno polityków, jak i społeczeństw na problem ogromnych nierówności panujących we współczesnym  świecie oraz skłonienie decydentów do podjęcia konkretnych działań na rzecz poprawy sytuacji mieszkańców Trzeciego Świata. Wyznaczone zostały następujące cele, których realizacja ma się bezpośrednio przyczynić do zmniejszenia poziomu ubóstwa na świecie:

1. wprowadzenie w życie zasad „sprawiedliwego handlu”, 
2. umorzenie i pomoc w spłacie długów krajom najuboższym,
3. zwiększenie jakości i ilości pomocy udzielanej krajom rozwijającym się,
4. prowadzenie działań na szczeblu narodowym zmierzających do realizacji Milenijnych Celów Rozwoju.

W Polsce do akcji włączyło się blisko 200 szkół,  w których uczniowie własnoręcznie wykonali tysiące bransoletek, a następnie  rozdali je kolegom, nauczycielom, sąsiadom oraz  swoim najbliższym. W szkołach odbyły się także zajęcia na temat globalizacji i  problemów, z którymi borykają się kraje Trzeciego Świata, a  także debaty, quizy i konkursy. Akcja zbiegła się z obchodzonym 10 grudnia Międzynarodowym Dniem Praw Człowieka.

V. Aktywne uczestnictwo
Uczniowie powinni osobiście angażować się w poruszane przez siebie tematy dotyczące problematyki globalnej. Powinni mieć możliwość samodzielnego działania na rzecz wybranych przez siebie celów. Nauczyciel powinien być wsparciem dla takich działań, lecz ich organizację i wykonanie powinni wziąć na siebie uczniowie. Uczniowie powinni:

• znaleźć temat, który jest dla nich ważny,
• dowiedzieć się jak najwięcej na ten temat
• zaplanować działanie
• przeprowadzić akcję
• przedstawić tę akcję innym (kolegom, sąsiadom, władzom lokalnym, innym szkołom).

Głównym źródłem zdobywanej prze uczniów wiedzy będą zajęcia z nauczycielami i ekspertami z dziedziny edukacji globalnej.  Ważnym forum takich akcji i wymiany doświadczeń jest organizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej i Towarzystwo Demokratyczne Wschód Tydzień Edukacji Globalnej. Głównym celem obchodów Tygodnia Edukacji Globalnej było uświadomienie uczniom gimnazjum problematyki globalizacji i zapoznanie ich z 8 Milenijnymi Celami Rozwoju. Głównym zadaniem zaś było opracowanie i realizacja lekcji o tematyce „problemy współczesnego świata” z wykorzystaniem metod aktywizujących.

VI. Polecamy

• Polecamy serwis Edukacja Globalna na stronie Centrum Edukacji Obywatelskiej. Znajdują się tam teksty poświęcone globalizacji, prawom człowieka, zagadnieniom społecznym, a także scenariusze lekcji WOS i materiały dla uczniów i nauczycieli. www.ceo.org.pl/edukacjaglobalna
  
• PAH- strona Polskiej Akcji Humanitarnej zajmującej się organizowaniem pomocy innym, bardziej potrzebującym krajom www.pah.org.pl.
  
• UNDP - strona polskiego oddziału United Nations Development Programme. Znajdziemy tu m.in. informacje o Milenijnych Celach Rozwoju ONZ oraz związane z nimi artykuły i akcje edukacyjne www.undp.org.pl. Osobną stroną poświęconą jedynie Milenijnym Celom jest strona THE MILLENIUM PROJECT w języku angielskim www.unmilleniumproject.org
  
• GLOBAL GANG - Jedna z najlepszych stron dla dzieci poświęcona edukacji globalnej. Wiele faktów poświęconych globalizacji, problemów z nią związanych, a także możliwych rozwiązań przedstawionych w atrakcyjny i przystępny sposób. Znajdziemy tam wiele ilustrowanych artykułów, ciekawostek, gier i zdjęć, a także kącik dla nauczycieli "Planet teacher" www.globalgang.org.uk.
  
• CITIZENS FOR GLOBAL SOLUTIONS - strona organizacji pod tą samą nazwą, która zajmuje się propagowaniem edukacji globalnej i działań obywatelskich. Znajdziemy tu ciekawe, przystępnie  podane (często w żartobliwej formie) wiadomości na temat ONZ, a również gry edukacyjne on-line poświęcone zagadnieniom globalnym. Strona w języku angielskim
  www.globalsolutions.org
  
• FIELDS OF HOPE - ciekawa, przystępna strona dla młodzieży poświęcona pracy dzieci. Quizy i bogato ilustrowane artykuły pozwalają zapoznać się z prezentowaną problematyką. Przeznaczona dla dorosłych i dzieci.
  www.fieldsofhope.org
  
• FREE THE CHILDREN - strona programu "Children Helping Children Through Education". W dziale "get educated" znajdziemy interesujące artykuły poświęcone problemom dzieci na całym świecie i możliwościom niesienia im pomocy.
  www.freethechildren.org
  
• SPRAWIEDLIWY HANDEL – strona internetowa poświęcona problemowi dobrego handlu. Zawiera wiele ciekawych wiadomości ze świata i aktualności dotyczących wprowadzania produktów Fair Trade na rynki światowe i polski rynek. Zawiera materiały dla nauczycieli i uczniów. Strona w języku polskim. www.sprawiedliwyhandel.pl 

Opracowały: Paulina Szczygieł i Julia Wrede